114, 8-800-0805-114 info@114.kz

Қазақстанда қандай діндерді ғибадат етеді және ғибадат етудің еркіндігі не үшін маңызды? Алматы қаласы қоғамдық даму басқармасы Қазақстандағы діни конфессиялар және діни ғибадат еркіндігі туралы айтады.

ҚР қазіргі Конституциясына сәйкес, 22 бап: «Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар». Бұл ұғымның мағынасы қандай? ҚР Конституциясында ар-ождан бостандығы айтылады, бірақ оның мәні түсіндірілмеген.

Ар-ождан бостандығы азаматтардың кез-келген дінді немесе атеисттік сенімді ғибадат ету, конфессияны ауыстыру, діни және атеистік сенімді тарату, діни білім алу құқығын қамтиды. Осылайша, ар-ождан бостандығы – бұл азаматтардың діни сенім құқығы ғана емес, сонымен бірге діни ықпалдан тәуелсіз болу құқығы.

ҚР заңнамасында ар-ождан бостандығының өз анықтамасы берілген («Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңы):

«Әркім Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес діни немесе өзге де нанымдарды ұстануға, оларды таратуға, діни бірлестіктердің қызметіне қатысуға және миссионерлік қызметпен айналысуға құқылы».

Бостандық ғаламдық құндылық ретінде

Ар-ождан, көзқарас және дін бостандығы құқығын қалыптастыру Ежелгі ғасырдан басталды. Кейбір мемлекеттерде (Франция, АҚШ) бұл құқық заңды түрде бекітіліп отырды. Халықаралық деңгейде ар-ождан бостандығы құқығы адам құқығын сақтау қағидаларының ХХ ғасырдағы негізгі элементі болды. 1948 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін толқыған Біріккен ұлттар ұйымы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдады. Декларацияның 18 бабы бойынша әрбір адам ойлау, ар-ождан және дін бостандығына ие. 

Қазіргі уақытта ар-ождан және діни сенім бостандығы азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет құрудың маңызды шарты болып табылады. Бұл саяси сән емес. Егер Дүниежүзілік экономикалық форум елдерінің бәсекеге қабылеттілік рейтингін қарасақ, онда келесі үрдісті байқауға болады: көшбасшылардың алғашқы ондығын күшті азаматтық қоғам мен қабылетті институттары бар елдер құрайды. Азаматтардың өмір сапасы мен жағдайының өсуі осыған байланысты.

Қазақстандағы діни конфессиялар мен ар-ождан бостандығы

Діни ғибадат пен ар-ождан бостандығы қағидасын сақтаудың басқа да маңызды себептері бар. Маңызды себептердің бірі қоғамдағы ғибадатталатын діндердің әртүрлілігі. Маңызды себептердің бірі — қоғамдағы ғибадатталатын діндердің әртүрлілігі. Қазақстандағы діни ерекшелік – христиандық пен ислам сияқты ірі әлемдік конфессиялардың тарихи тоғысуы. Сонымен бірге мемлекетте азаматтар иудаизм, буддизм, индуизмді ғибадаттайды. По итогам 2 квартала 2020 года, в республике насчитывается 2020 жылдың 2 тоқсанындағы қорытынды бойынша мемлекетте 18 конфессия мен 3816 ресми тіркелген діни бірлестіктер бар..

ҚР діни конфессиялар:

  • ислам – 2683 (діни бірлестіктер);
  • протестантизм – 592;
  • православие – 342;
  • католицизм – 86;
  • Иегова куәгерлері – 60;
  • Новоапостольская церковь – 24;
  • Кришна танымы қоғамы – 11;
  • иудаизм – 7;
  • бахаи – 6;
  • буддизм – 2;
  • Церковь Иисуса Христа Святых последних дней (мормоны) – 2;
  • муниты – 1.

Қазақстан түрлі-түсті конфессиялық бояу тәрізді. Мемлекет үшін ар-ождан және діни ғибадат бостандығы қағидаларын іске асыру ерекше өзектілік пен маңыздылыққа ие. Аталған құндылықтар азаматтарға діни сенуші болу құқығын ғана емес, сонымен бірге қазақстандық қоғамдағы конфессияаралық келісімнің болуын қамтамасыз етеді. Қазақстанда діни сенушілермен бірге ешқандай діни сенімді сақтамайтын азаматтар бар. Соңғы жылдары олардың саны артуда. Қазақстанның азаматы ретінде олар діни сенімді таңдамауға және өздерінің зайырлы, атеистік көзқарастарын сақтауға құқылы.

2009 жылғы халық санағына сәйкес, атеистердің үлесі жалпы халықтың 2,81%құрады. КИСИ әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің басшысы Алуа Жолдыбаеваның мәліметтері бойынша, 2019 жылы Қазақстандағы атеистердің саны жалпы халықтың 18,8% құрады.

Ар-ождан бостандығы мен діни сенім бостандығы қағидасы қоғамда толеранттылық мәдениетін қалыптастырудың негізін құрайды, онсыз дінаралық бейбітшілік пен келісім болмайды. Қазақстанда ұлтаралық некелер ғана емес, конфессияаралық отбасылардың да кездесулері болады. Олардың мүшелері әртүрлі діни көзқарасты ұстанады, бірақ бірге тұрады.

Ар-ождан бостандығы мен толеранттылық – Қазақстандағы әртүрлі конфессиялардың болу кепілі. Бірақ діни толеранттылық деструктивті діни бірлестіктерге бейжай қарауды білдірмейді. Толеранттылық заңға қарсы әрекетке емес, адамдардың сеніміне құрметпен қарауды білдіреді.

Ар-ождан бостандығы мен толеранттылық – Қазақстандағы әртүрлі конфессиялардың болу кепілі. Бірақ діни толеранттылық деструктивті діни бірлестіктерге бейжай қарауды білдірмейді. Толеранттылық заңға қарсы әрекетке емес, адамдардың сеніміне құрметпен қарауды білдіреді.

kkҚазақ тілі
ru_RUРусский kkҚазақ тілі